The sound on the bouzouki is like the dough, you mold it with your bare hands.

The Rebetiko, therefore, from its initial birth up to this day, is alive!

The next guest seems to come from the past, from the years of purity of the Peiraiotiko Rebetiko and the first recordings of 1920-1930.
His ethos, simplicity, doricity and sweetness of his play, the
 undoubted great talent, but above everything, his enormous love for the genre which for so many years respectably serves, would fairly rank him among the pioneer musicians and instrumentalists of the Pre-War Rebetiko.
I have finally the honor of welcoming the  master, musician, and teacher Spyro Gkouma

Spyros Gkoumas with his bouzouki
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas

- What is Rebetiko for Spyro Gkouma? Not as an etymology of a word but as a feeling, as a phenomenon and experience of a musical genre which for many years you serve respectably

Mr.  Spyros Gkoumas
 As many times as I have tried to describe what Rebetiko is,-not as etymology of the word, but as to what I feel about it,- I have concluded the following:
Happiness, joy, sadness, pain, sorrow, despair, love, indignation,... all the feelings that a human can feel, Rebetiko can create for me.
This was brought to me by my father, who was a bouzouki player from a very young age, as well as by the simple and ordinary people in my father's neighborhood (the Kaminia of Piraeus), whom I was fortunate enough (from a very young age) to see and hear them singing and playing through their Rebetika songs-, their whims, their affections, their joys, their distress, their love-....just like that, playing and singing in the courtyards of their homes, at the celebrations and festivals of the neighborhood, as well as at the rehearsals which frequently took place at my parents home, between my father and his friends musicians, professionals and amateurs.

Photograph from a baptism celebration.
From Right to Left: Dimitrios Gkoumas (father of Spyros),
unknown accordion player, Kostas Tsokaropoulos (bouzouki)
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas

-Is there a continuation of the Rebetiko? Is there a new Rebetiko? Has the Rebetiko been created and can not be reproduced?

Mr.  Spyros Gkoumas
The Rebetiko song, at least in the region where I was born and raised, hasn't stopped to exist, and the reason is that even today some of the musicians I mentioned above are still alive. 
Until recently, they were playing and singing the Rebetiko music, transmitting it this way to the younger generations. These musicians have done a very important and substantial work (without knowing it) regarding the existence and spreading of this music, always as "silent folk musicians" without ever anyone to give them the special importance they deserve. 
This has happened in other parts of the country, such as with the brothers Milanoi in Volos (who were well known outside of Volos) and many other anonymous musicians whom many of us remember playing and singing Rebetika all over Greece.
Also, a very important role  in the existence and continuation of the Rebetiko, played the Revival that took place in the 70's, with the re-performances of original songs sung by Giorgos Dalaras. Towards the end of the 70's, one music band followed after the other playing Rebetika. Typical examples are : Rebetiki KompaniaOpisthodromiki KompaniaAthinaiki KompaniaAgathonas Iakovidis from Thessaloniki, (I do not remember the name of the music band he participated in), Babis Goles in Patra, Xintaris from Skopelos and  many others whom I do not remember at this moment.
Nowadays, I see more and more young people involved in Rebetiko music. With the help of technology they learn  the first original recordings simply with a push of a button, they have the original compositions  in front of them, they can reproduce them as many times as they want, study them, and some of them they can "bring" them to theirs own style and taste by creating their personal adaptations (covers). 
The Rebetiko, therefore, from its initial birth up to this day is alive, is being played, it exists, and inspires many people (younger and older generations) 
Regarding whether there is a new Rebetiko, it is too early to talk about it, the history will only show. For the moment, we have the first performances and their faithful reproduction by several musicians both within Greece and abroad, also in the many re-performances (remix) of the past and in several adaptations(covers) of today.

- For someone to play with simplicity - just like the first pre-war original recordings-,  what kind of music and what musical knowledge does he need? Is it true that the musician needs to reach a high level of musical education to understand the greatness  of the doricity of Markos Vamvakaris compositions  for example?

Mr.  Spyros Gkoumas
In order to play the way that the pre-War Rebetika songs have been played and to showcase their style, first of all in my personal opinion, you need to love them a lot, greatly like and respect the way they were defined by their creators. 

At first, you should try to imitate the way the original recordings have been played, and slowly you will find your own way of playing them, without altering them. 
Surely the long-term engagement with this particular style of playing, gives you through the simple but substantial way, the experience of how to correctly play them. Without the need of musical knowledge,( which of course helps a lot) the player can realize how a melody which has too many "musical ornaments"(musical responses) hides a simple but very powerful melody like those of Markos .
Imagine a composition of Markos played in such a way that the melody has been embellished with many notes, variations, ornaments, great virtuosity. What this musical composition will sound at the end, will make it weak and unclear, because it will mean something deeper, it will not clearly and directly  show the loud and powerful melody Markos wrote, and in  music this is the main requirement: strong, clear, simple, comprehensible melody as well as the rhythm with harmony.

Spyros Gkoumas with his friend and great musician Stelios Vamvakaris (son of Markos)
From the TV series " Το Αλατι της Γης "
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas

-You have played four-course and three-course bouzouki instrument. What are their similarities, and what are their basic differences?

Mr.  Spyros Gkoumas
From the end of the elementary school, I began to play bouzouki. In the beginning with a four-course bouzouki, later and thereafter with a three-course. The three course bouzouki captivated me, spoke to my soul,- without of course this personal statement to underestimate the four course- bouzouki. 
They are both Bouzouki instruments which both have touched the souls of very famous musicians, so much in the past as also nowadays.
The two lower pairs of strings (kantinia) are similar and have exactly the same tuning. What you play in the two lower strings on the three-course bouzouki, you can play it in the four-course. As to their handling during playing , the two lower strings of  the  three-course bouzouki resemble exactly the lower strings of the four-course bouzouki.
However they have different timbre, otherwise the  three-course bouzouki  is similar to the four-course. You can play a three-string chord on the trichordo, while in the tetrachordo you can also play a four-string chord. They also differ in one note. The four-course has an additional note, the low Do, while the three course starts lower from the note Re. 
Old trichorda also have significant differences in construction from the tetrachorda, both in dimensions and in the way of construction. From the end of the 1960s until a few years ago, the trichordo  did not have any significant differences in construction and style from the tetrachordo. In recent years, however, there are many luthiers who make three-course bouzouki following the old style and construction,  and this is very important for  anyone who wants to possess  a new bouzouki with sound that fits more into the old pre-war sound of the trichordo.

-Depands on the temperament and character of the musician what instrument  he plays? Is the instrument and the way of playing an extension of the personality and idiosyncrasies of the musician?

Mr.  Spyros Gkoumas
I think there are no instruments, but rather personalities which vibrate the space with what they are playing or singing. Every personality speaks in a very unique way to the listener's soul. It is the personality of the musician which determines what instrument the player holds and how this instrument sounds to the audience as he is playing.

Spyros Gkoumas playing and singing old Rebetika with his friends
Giorgos Makris (guitar), Giorgos Xaratsis (bouzouki) and Kostas Trifonopoulos (guitar)
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas

-During the period of the Peiraiotiko Rebetiko until the golden age of the 1950's, there were many examples of bouzouki players who became the greatest, well-known, music composers of the genre, leaving a huge heritage of praiseworthy songs
-Many today also the remarkable and talented soloists of the genre. Why we do not see the same phenomenon to be reproduced, nowadays? What is the difference?

Mr.  Spyros Goumas
 We have moved far away from the era of the first Rebetika -and later folk music (laika)- recordings . Since then, several thousand songs have been created and recorded. The composers of these songs (especially from the beginning of the recordings up to about 1960s) were usually bouzouki players. I considered the work these musicians left behind to be enormous in quantity and quality, and really this is the classic repertoire of Greek folk songs. This work was completed, done, finished. The comparison with the past does not allow the younger bouzouki players to write new songs, although there are some positive results from the discography of the younger bouzouki musicians (eg V. Korakakis)

-The pre-war Rebetiko needs a pre-war bouzouki style to be performed properly? Do you have a pre-war instrument? From your experience is it a particular way of playing with such an instrument ?

Mr.  Spyros Gkoumas
It is not so much the musical instrument  as the mood of the pre-war Rebetiko and the way the player approaches it. If he really loves that era,  with any period instrument he will play , he will sound good. 
Of course, a pre-war old bouzouki instrument or a new construction of a pre-war style bouzouki,  helps a lot, because it has the old timbre, which by itself reminds you of the old musical compositions . I do not have a pre-war bouzouki but I have an old half-bouzouki and a new bouzouki of pre-war style with which I can easily produce the old timbre. The way of playing has nothing to do with the instrument, but with the specific era. With other words, an old instrument played with a present-era style, will not sound the same as playing it  with the older-era style. I have personal experience on this statement . Playing an old instrument with the present-era style, will not produce the old sound complexion and timbre. But when I look for the old timbre in the same old instrument,  I notice that my hands re-position themselves differently  on the instrument. This changes the voice of the instrument, because the sound is like the dough, you mold it with your bare hands!

-Zozef Terzivassian and the Golden era of 1950s. At the end, what was the reason which captivated so many great musical composers with his musical instruments? Are there today any bouzouki makers worthy of the famous luthiers as Zozef and Panagis?

Mr.  Spyros Gkoumas
I had the fortune to meet and know Zozef  for many years . For many years also I visited his workshop quite often, where I played with many of his musical instruments. At one point in my life I also bought a bouzouki instrument made by the famous luthier. This bouzouki was old and wanted a repair on the soundboard .I must admit that when the soundboard was repaired, I never played with a better instrument in all respects. 
What would you wish to do with a musical instrument in this lifetime ...this bouzouki could do everything you asked for ... but after some time the soundboard had again a problem and now has an irreparable damage.
All this experience was enough for me to understand what most of the famous musicians found in the Zozef's bouzouki constructions, as well as the bouzoukia made by the famous Panagis brothers. Several years ago, I played with the bouzouki of Kostas Kaplanis  which was built by the Panagis brothers. I heard a sound that was simply excellent. Excellent luthiers  both of them (Zozef-Panagis), but fortunately we still have very good luthiers nowadays

-What advice would you give to a new child who wants to buy a new bouzouki? Student type? Professional type ? New ? Second hand ? What would you advise him during his first steps in the magical world of Rebetiko and folk music?

Mr.  Spyros Gkoumas
What I would advice a young child in reference of buying a bouzouki is as following. 
Without experience it is very difficult at first to find what is being needed, so it is wised to have help from someone who has experience and knows what to be aware in buying of both a new and a used bouzouki instrument . Between a new and a used bouzouki, I would recommend the purchase of a used bouzouki, as long as this  is in good condition (no need for the slightest repair). 
If the inexperienced buyer has no help from an experienced bouzouki player ,then it is a good idea to trust a  famous brand-name luthier with many years of presence in the bouzouki construction, seeing first with his own instincts, which one of the famous luthiers suits better to his needs. 
For the first steps, it is a good idea to hear as many original bouzouki recordings as possible, so that the sound of the first performances can be impressed in his mind, and then he can search for the same sound in his bouzouki.

-During free time what is Spyros Gkoumas' hobby, apart from the bouzouki?

Mr.  Spyros Gkoumas
I like working on rebuilding old vehicles. In the past I have reconstructed a beetle VW model of 74, a Polo 1 model of 79 and a Vespa model of 82. Generally I like the disassembly and assembly of mechanisms.

Spyros Gkoumas restoring an 1982 Vespa model
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas
Spyros Gkoumas Vespa after restoration
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas

-If you were given the opportunity to enter inside a time machine, on what date and why would you  choose your final destination?

Mr.  Spyros Gkoumas
If I could choose I would love to be in the 1930s so that I can attend the recordings of the pre-war rebetika to see how they played them, how the sound was coming out of their hands and the voices, what were the recording conditions, how the equipment were placed during the recording, how the musicians sat in relation to the equipment . I would also like to hear if there was a difference in the sound that the musicians produced at the time of recording from the sound that someone can hear when he plays the vinyl record on the gramophone. ..And of course to meet all the creators of Rebetiko.

-What are your future plans, musically and professionally?

Mr.  Spyros Gkoumas
In a few days, together with my friends The ParapetamenousAnni Loulou and Aristogeitona Kotsa, we are preparing a music-theatrical performance on the life and work of Giorgos Mitsakis. I have also just begun to make the material for the 10th international seminar-Rebetiko meeting to be held in the third week of July (as every summer), this year at the Folk Museum of Manos and Anastasias Faltaits in Skyros. 
Soon also we will start rehearsals for the next presentation which will be a surprise. 

-Thank you very much

Mr.  Spyros Gkoumas
Somewhere here I want to also thank you very much for your hospitality and your suggestion for this interview in the Memories of the innocent age.

Photograph from the orchestra played at the album " Ενα Τραγουδι για τον Πειραια" -singer
Polu Panou
From Left to Right: Spyros Gkoumas (bouzouki) Argiris Stamoulos (guitar)
Manolis Pappos (bouzouki), Thanasis Sofras (contrabass),
 Vasilis Xatzinikolaou (piano, accordion)
All rights Reserved. (C) 2017. Property of  Spyros Gkoumas


Finally, after the interesting interview with Mr. Gkouma, I understood the ideological and the catalytic force that governs all those musicians and and bouzouki players of the old good Rebetiko.

The answer is simple and yet so obvious as it is easily distinguished by the words of Spyros Gkoumas
Their great love for the music, the tradition, the very life itself, ... so singularly as they experienced it and expressed it through their songs and melodies without any hidden purpose.

And this same unconditional love is what makes Spyro Gkouma their worthy successor!

O ήχος του μπουζουκιου είναι σαν το ζυμάρι, τον πλάθεις με τα χέρια.
Το Ρεμπέτικο λοιπόν, από την γέννηση του μέχρι και σήμερα είναι ζωντανό!

Ο επόμενος καλεσμένος μοιάζει να έρχεται από το παρελθόν , από τα χρόνια της αγνότητας του  Πειραιωτικού Ρεμπέτικου και τis  πρώτες  ηχογραφήσεις του 1920-1930. 
Το ήθος , η απλότητα του, η δωρικότητα και η γλυκύτητα του παιξίματος του, το 
αναφισβήτητα μεγάλο και πηγαίο ταλέντο του , αλλά πάνω από όλα η τεράστια αγάπη του για το είδος που  τόσα χρόνια επάξια υπηρετεί ,  θα  τον κατατάσαν μεταξύ των πρωτοπόρων μουσικών και  οργανοπαιχτών του Προπολεμικού Ρεμπέτικου
Έχω επιτέλους την τιμή να καλωσορίσω τον φίλτατο δεξιοτέχνη, μουσικό, και δάσκαλο Σπύρο Γκούμα 

- Τι είναι ρεμπέτικο για το Σπύρο Γκούμα; Όχι ως ετυμολογία μιας λέξεως αλλά ως συναίσθημα, ως φαινόμενου και εμπειρία ενός μουσικού είδους που αξία υπηρετείται

κ. Σπυρος Γκουμας:
Όσες φορές προσπάθησα να περιγράψω τι είναι ρεμπέτικο, όχι ως προς την ετυμολογία της λέξης, αλλά ως προς το τι αισθάνομαι γι αυτό, έχω να πω τα εξής:
Ευτυχία, χαρά, θλίψη, πόνο, στενοχώρια, απόγνωση, αγάπη, αγανάκτηση, όλα τα συναισθήματα που μπορεί να νιώσει ο άνθρωπος μου δημιουργεί το Ρεμπέτικο. Αυτό μου μεταφέρθηκε από τον πατέρα μου, ο όποιος ήταν μπουζουξής από πολύ μικρή ηλικία, καθώς επίσης και από τους απλούς ανθρώπους της πατρικής μου γειτονιάς,(τα Καμίνια του Πειραιά) που είχα την τύχη να τους βλέπω και να τους ακούω από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, να παίζουν και να τραγουδούν μέσα από τα ρεμπέτικα τραγούδια, τους καημούς τους, τα μεράκια τους, τις χαρές τους, τις στενοχώριες τους, τους έρωτές τους, έτσι απλά, μέσα στις αυλές των σπιτιών τους, στις χαρές και τις γιορτές της γειτονιάς, καθώς επίσης και στις πρόβες που γίνονταν στο πατρικό μου σπίτι από τον πατέρα μου και τους φίλους του μουσικούς, επαγγελματίες και ερασιτέχνες.  

-Υπάρχει συνέχεια του ρεμπέτικου ; Υπάρχει νέο ρεμπέτικο ; Η το ρεμπέτικο υπήρξε και δεν αναπαράγεται ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Το Ρεμπέτικο τραγούδι,  τουλάχιστον στην περιοχή που γεννήθηκα και μεγάλωσα, δεν σταμάτησε να υπάρχει και αυτό οφείλεται στο γεγονός πως ακόμα και σήμερα κάποιοι από αυτούς τους μουσικούς που προανέφερα, ζουν ακόμα. Μέχρι πρόσφατα έπαιζαν και τραγουδούσαν και το μετέδωσαν σ’ εμάς τους νεότερους. Οι μουσικοί αυτοί έχουν επιτελέσει πολύ σημαντικό έργο, (χωρίς να το γνωρίζουν), ως προς την ύπαρξη και την διάδοση αυτής της μουσικής, πάντα ως αφανείς λαϊκοί μουσικοί χωρίς να τους δώσει ποτέ κάνεις ιδιαίτερη σημασία. Αυτό συνέβη και σε άλλες περιοχές της χώρας όπως π.χ. οι αδελφοί Μιλάνοι στον Βόλο (που ήταν πολύ γνωστοί και εκτός Βόλου) και πόσοι άλλοι ανώνυμοι  που πολλοί θα θυμούνται να παίζουν και να τραγουδούν Ρεμπέτικα σε όλη την Ελλάδα. Επίσης, πολύ σημαντικό ρολό έπαιξε στην ύπαρξη και την συνέχειά του η αναβίωση που έγινε στην δεκαετία του 70, με τις επανεκτελέσεις που τραγούδησε ο Γιώργος Νταλάρας.  Προς το τέλος του 70 άρχισαν να εμφανίζονται η μια κομπανία μετά την άλλη παίζοντας Ρεμπέτικα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν η Ρεμπέτικη Κομπανία, η Οπισθοδρομική κομπανία, η Αθηναϊκή κομπανία, ο Αγάθωνας Ιακωβίδης από την Θεσσαλονίκη που το όνομα της κομπανίας που συμμετείχε δεν το θυμάμαι, ο Μπάμπης Γκολές στην Πάτρα, ο Ξηντάρης από την Σκόπελο και πόσοι άλλοι που μου διαφεύγουν αυτή την στιγμή.
Φτάνοντας λοιπόν μέχρι σήμερα βλέπω όλο και περισσότερους νέους να ασχολούνται με το Ρεμπέτικο, να το μαθαίνουν από τις πρώτες εκτελέσεις που με το πάτημα ενός κουμπιού έχουν τα κομμάτια μπροστά τους, μπορούν να τα αναπαράγουν όσες φορές θέλουν, να τα μελετήσουν και κάποιοι απ αυτούς να τα φέρουν στο δικό τους σήμερα διασκευάζοντάς τα. Το Ρεμπέτικο λοιπόν, βλέπουμε πως από την γέννηση του μέχρι σήμερα είναι ζωντανό, παίζεται, υπάρχει και απασχολεί παρά πολλούς νέους και όχι μόνο.
Σχετικά με το αν υπάρχει νέο Ρεμπέτικο, είναι νωρίς να μιλήσουμε για κάτι τέτοιο, η ιστορία θα δείξει. Προς το παρόν, έχουμε τις πρώτες εκτελέσεις και την πιστή αναπαραγωγή τους από αρκετά σχήματα τόσο εντός Ελλάδας όσο και στο εξωτερικό, επίσης, στις πολλές επανεκτέλεσεις του παρελθόντος και σε αρκετές διασκευές του σήμερα.  

-Για να παίξει κάποιος απλοϊκά - λιτά όπως οι πρώτες προπολεμικές εκτελέσεις τι εφόδιά και ποιες μουσικές γνώσεις χρειάζεται να έχει; Ισχύει πως ο μουσικός χρειάζεται να φτάσει σε ένα υψηλό επίπεδο μουσικής παιδείας για να κατανοήσει το μεγαλείο της λιτότητας των συνθέσεων του Μάρκου για παράδειγμα ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
 Για να παίξεις με τον τρόπο που έχουν παιχτεί τα προπολεμικά Ρεμπέτικα τραγούδια και να αποδώσεις το ύφος τους, καταρχάς πρέπει κατά την προσωπική μου άποψη, να τα αγαπάς πολύ, να σου αρέσουν πολύ και να σέβεσαι τον τρόπο με τον οποίο τα όρισαν αυτοί που τα πρωτόπαιξαν. Καλό είναι, στην αρχή να προσπαθήσεις να μιμηθείς τον τρόπο με τον οποίο πρωτοπαίχτηκαν και σιγά-σιγά να βρεις τον δικό σου τρόπο με τον οποίο θα τα παίζεις, χωρίς να τα αλλοιώνεις. Σίγουρα η πολυετής ενασχόληση με το συγκεκριμένο παίξιμο, σου δίνει μέσα από τον λιτό αλλά ουσιαστικό τρόπο την εμπειρία του πώς θα αποδοθούν. Χωρίς να είναι απαραίτητες οι μουσικές γνώσεις, οι οποίες βέβαια αν υπάρχουν βοηθούν πολύ για  να συνειδητοποιήσεις πως μια μελωδία που έχει πάρα πολλά στολίδια, κρύβει μια λιτή αλλά πολύ ισχυρή μελωδία όπως αυτές του Μάρκου. Για φαντασθείτε λοιπόν ένα κομμάτι του Μάρκου παιγμένο με τέτοιο τρόπο που η μελωδία να έχει διανθιστεί με πολλές νότες, ποικίλματα, στολίδια, μεγάλη δεξιοτεχνία. Αυτό που θα ακουστεί θα κάνει το κομμάτι ασθενές και ασαφές, γιατί θα εννοεί, δεν θα δείχνει με σαφή τρόπο την λιτή και ισχυρή μελωδία που έγραψε ο Μάρκος, και στην μουσική αυτά είναι τα ζητούμενα: ισχυρή, σαφής, λιτή, κατανοητή μελωδία όπως και ο ρυθμός με την αρμονία.  

-Εχετε παίξει τετράχορδο και τρίχορδο . Ποια τα κοινά τους σημεία , ποιες οι βασικές διάφορες τους ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Από το τέλος του δημοτικού άρχισα να παίζω μπουζούκι. Στην αρχή με τετράχορδο, αργότερα και για πάντα με τρίχορδο. Το τρίχορδο με κέρδισε,  μίλησε στην ψυχή μου, χωρίς αυτό να σημαίνει πως υποτιμώ το τετράχορδο. Μπουζούκι το ένα μπουζούκι και το άλλο και στα δυο έχουν ακουμπήσει οι ψυχές πολύ μεγάλων μπουζουξήδων τόσο κατά το παρελθόν μέχρι και σήμερα.  
Τα δυο κάτω ζευγάρια χορδών είναι όμοια και έχουν ακριβώς το ίδιο κούρδισμα και ό, τι παίζεις στις δυο κάτω χορδές στο τρίχορδο, μπορείς να το παίξεις και στο τετράχορδο. Ως προς τον χειρισμό τους, στις δυο κάτω χορδές μοιάζουν το τρίχορδο και το τετράχορδο. Έχουν διαφορετική χροιά όμως, αλλιώς ακούγεται το τρίχορδο αλλιώς το τετράχορδο. Στο τρίχορδο μπορείς να παίξεις μέχρι τρίφωνη συγχορδία ενώ στο τετράχορδο μπορείς να παίξεις και τετράφωνη συγχορδία. Επίσης διαφέρουν κατά μια νότα. Το τετράχορδο έχει μια νότα επιπλέον, την χαμηλή Ντο, ενώ το τρίχορδο ξεκινάει χαμηλά από την νότα Ρε. 
Τα παλιά τρίχορδα επίσης, έχουν σημαντικές διαφορές στην κατασκευή από τα τετράχορδα, τόσο στις διαστάσεις, όσο και στην τεχνοτροπία. Από το τέλος της δεκαετίας του 60 μέχρι και πριν από λίγα χρόνια το τρίχορδο με το τετράχορδο δεν είχε σημαντικές διάφορες στην  κατασκευή και στην τεχνοτροπία. Τα τελευταία χρόνια όμως, υπάρχουν πολλοί μάστορες που φτιάχνουν τρίχορδα μπουζούκια με τον παλιό τρόπο και τεχνοτροπία και έτσι όποιος επιθυμεί μπορεί να έχει ένα καινούργιο μπουζούκι, με ήχο που ταιριάζει περισσότερο στον παλιό ήχο του τρίχορδου και αυτό είναι πολύ σημαντικό.  

-Εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία και τον χαρακτήρα του μουσικού το τι όργανο παίζει ; Είναι το όργανο και ο τρόπος παιξίματος μια επέκταση της προσωπικότητας και ιδιοσυγκρασίες του μουσικού ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Πιστεύω πως δεν υπάρχουν όργανα, αλλά προσωπικότητες που δονούν τον χώρο με αυτό που παίζουν ή τραγουδούν.  Κάθε προσωπικότητα μιλάει με έναν μοναδικό τρόπο στην ψυχή του ακροατή. Έτσι λοιπόν η προσωπικότητα του μουσικού είναι αυτή που καθορίζει τι όργανο κρατάει και πώς ακούγεται αυτό που παίζει.  

-Κατά την περίοδο του πειραιώτικου ρεμπέτικου μέχρι και τη χρυσή εποχή του λαϊκού του 50, είναι πάμπολλα τα παραδείγματα παιχτών μπουζουκιού που έφτασαν να γίνουν οι μεγαλύτεροι , καταξιωμένοι ,μουσικοσυνθέτες του είδους αφήνοντας μια τεράστια παρακαταθήκη αξιέπαινων και πάμπολλων τραγουδιών
- Πολλοί σήμερα επίσης οι αξιόλογοι και ταλαντούχοι σολίστες του είδους . Γιατί δεν βλέπουμε το ίδιο φαινόμενο να αναπαράγεται ; Που οφείλεται αυτή η διαφορά ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Έχουμε απομακρυνθεί πολύ από την εποχή που άρχισαν οι ηχογραφήσεις των ρεμπέτικων και των μετέπειτα λαϊκών τραγουδιών. Από τότε μέχρι σήμερα έχουν δημιουργηθεί και ηχογραφηθεί μερικές χιλιάδες τραγούδια. Οι συνθέτες αυτών των τραγουδιών (ιδιαίτερα από την αρχή των ηχογραφήσεων μέχρι και το 1960 περίπου), είναι ως συνήθως μπουζουξήδες. Το έργο που μας άφησαν θεωρώ πως είναι τεράστιο σε ποσότητα και σε ποιότητα και είναι το κλασικό ρεπερτόριο του λαϊκού τραγουδιού. Αυτό το έργο ολοκληρώθηκε, έγινε, εξαντλήθηκε. Η σύγκριση και μόνο με το παρελθόν  δεν αφήνει περιθώρια στους νεώτερους μπουζουξήδες να γράψουν καινούργια κομμάτια, αν και υπάρχουν μερικά θετικά αποτελέσματα από την δισκογραφία νεώτερων (π.χ. Β. Κορακάκης)

-Το προπολεμικό ρεμπέτικο χρειάζεται ένα προπολεμικό στυλ μπουζούκι για να εκτελεστεί σωστά ;Έχετε στην κατοχή σας προπολεμικό όργανο ; Είναι ιδιαίτερος ο τρόπος παιξίματος με ένα τέτοιο όργανο κατά την εμπειρία σας ; 

κ. Σπυρος Γκουμας:
Δεν είναι τόσο το όργανο όσο η διάθεση αυτού που παίζει το προπολεμικό ρεμπέτικο και ο τρόπος που  το προσεγγίζει. Αν το αγαπάει πραγματικά με όποιας περιόδου όργανο και να το παίξει, θα ακουστεί καλά. Βέβαια, ένα προπολεμικό παλιό μπουζούκι ή μια καινούργια κατασκευή προπολεμικού στυλ, βοηθάει πολύ γιατί, έχει την παλιά χροιά, η οποία από μόνη της σε παραπέμπει στα παλιά κομμάτια. Προπολεμικό μπουζούκι δεν έχω αλλά έχω ένα παλιό μισομπούζουκο κι ένα καινούργιο μπουζούκι προπολεμικού στυλ με τα οποία μπορώ ευκολότερα να βγάλω την παλιά χροιά. Ο τρόπος παιξίματος δεν έχει να κάνει με το όργανο, αλλά με την εποχή, δηλαδή ένα παλιό όργανο αν παιχτεί με τον τρόπο της σημερινής εποχής δεν θα ακουστεί το ίδιο με το αν παιχτεί με πιο παλιό τρόπο. Αυτό το λέω από εμπειρία. Παίζοντας με παλιό όργανο και τον σημερινό τρόπο, δεν ακούγεται η παλιά χροιά. Όταν όμως ψάχνω την παλιά χροιά στο ίδιο παλιό όργανο παρατηρώ πως τα χέρια κάνουν άλλα πράγματα πάνω στο όργανο. Έτσι αλλάζει η φωνή του οργάνου, γιατί ο ήχος είναι σαν το ζυμάρι, τον πλάθεις με τα χέρια.

-Ζοζέφ Τερζιβασιάν και η χρυσή εποχή του 50. Τελικά τι ήταν αυτό που μαγνήτευσαι τόσους μεγάλους μουσικό συνθέτες με τα όργανα του ; Υπάρχουν σήμερα σύγχρονοι κατασκευαστές μπουζουκιών αντάξιοι των μεγάλων κατασκευαστών Παναγή- Ζοζέφ

κ. Σπυρος Γκουμας:
Τον Ζοζέφ είχα την τύχη να τον προλάβω εν ζωή για πολλά χρόνια και για ένα διάστημα επισκεπτόμουν αρκετά συχνά το εργαστήριο του στο οποίο έπαιξα με αρκετά όργανά του. Κάποια στιγμή απόκτησα κι εγώ ένα όργανό του.  Το μπουζούκι αυτό ήταν παλιό και ήθελε επισκευή στο καπάκι. Όταν επισκευάστηκε το καπάκι, έχω να πω πως δεν έχω παίξει ποτέ με καλύτερο όργανο απ όλες τις απόψεις. Τι θες να κάνεις με ένα όργανο σ αυτήν την ζωή… έκανε τα πάντα… αλλά μετά από κάποιο διάστημα το καπάκι είχε πάλι πρόβλημα και δεν μπορεί να επισκευαστεί πια.
Αυτό και μόνο φτάνει για να καταλάβω τι ήταν αυτό που έβρισκαν οι περισσότεροι  στα μπουζούκια του Ζοζέφ, καθώς επίσης και στα μπουζούκια των αδελφών Παναγή. Πριν από αρκετά χρόνια, έτυχε να παίξω με το μπουζούκι του Κώστα Καπλάνη που ήταν κατασκευής των αδελφών Παναγή.  Άκουσα έναν ήχο που, τι να πω ήταν άριστος. Άριστοι κατασκευαστές για τότε και οι δυο τους, ευτυχώς όμως έχουμε και σήμερα πολύ καλούς κατασκευαστές.    

-Τι συμβουλή θα δίνατε σε ένα νέο παιδί που θέλει να αγοράσει ένα νέο μπουζούκι ; Μαθητικό ; Επαγγελματικό ; Καινούργιο ; Μεταχειρισμένο ; Τι θα το συμβουλεύατε στα πρώτο του βήματα μέσα στο μαγικό κόσμο του ρεμπέτικου και λαϊκού ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
 Αυτό που έχω να πω σε ένα νέο παιδί σε σχέση με την αγορά ενός μπουζουκιού είναι το εξής. Χωρίς εμπειρία είναι πολύ δύσκολο στην αρχή να βρει αυτό που χρειάζεται, γι’ αυτό καλό είναι να υπάρχει βοήθεια από κάποιον που έχει εμπειρία και γνωρίζει τι να προσέξει στην αγορά τόσο ενός καινούργιου όσο κι ενός μεταχειρισμένου μπουζουκιού. Μεταξύ ενός καινούργιου κι ενός μεταχειρισμένου μπουζουκιού, θα πρότεινα το μεταχειρισμένο αλλά να είναι σε καλή κατάσταση (να μην χρειάζεται την παραμικρή επισκευή). Αν δεν υπάρχει βοήθεια, καλό είναι να εμπιστευτεί έναν επώνυμο κατασκευαστή με πολυετή παρουσία στον χώρο της αγοράς, αφού δει πρώτα με το ένστικτό του, ποιός απ όλους του ταιριάζει. Για τα πρώτα βήματα καλό είναι να ακούσει όσο το δυνατόν  περισσότερα κομμάτια μπορεί, έτσι ώστε να του εντυπωθεί ο ήχος που ακούγεται στις πρώτες εκτελέσεις και να αναζητήσει αυτόν τον ήχο στο μπουζούκι του.

-Ο Σπύρος Γκoύμας στον ελεύθερο χρόνο του με τι ασχολείται ως χόμπι πέρα από το μπουζούκι ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Μου αρέσει πολύ να ασχολούμαι με ανακατασκευές παλιών οχημάτων. Στο παρελθόν έχω ανακατασκευάσει έναν σκαραβαίο μοντέλο του 74, ένα Polo 1 μοντέλο του 79 και μια Vespa μοντέλο του 82. Γενικά μου αρέσει η αποσυναρμολόγηση και η συναρμολόγηση μηχανισμών.

-Εάν σας δινόταν η δυνατότητα να μπείτε σε μια μηχανή χρόνου , σε ποια χρονολογία και γιατί θα ασφαλίζατε τον τελικό σας προορισμό ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Αν μπορούσα να επιλέξω θα ήθελα πολύ να βρεθώ στη δεκαετία του 1930, έτσι ώστε να μπορέσω να παρευρεθώ στις ηχογραφήσεις των προπολεμικών ρεμπέτικων, για να δω από κοντά πώς τα έπαιξαν, ποιός ήταν ο ήχος που έβγαινε από τα χέρια τους και τις φωνές τους, ποιές ήταν οι συνθήκες ηχογράφησης, πώς τοποθετούσαν τα μηχανήματα κατά την ηχογράφηση, πώς κάθονταν οι μουσικοί σε σχέση με τα μηχανήματα. Επίσης θα ήθελα να ακούσω αν υπήρχε διαφορά στον ήχο που έβγαζαν οι μουσικοί κατά την ώρα της ηχογράφησης από τον ήχο που ακούγεται όταν παίζει ο δίσκος στο γραμμόφωνο. Και βέβαια να γνωρίσω όλους τους δημιουργούς του ρεμπέτικου.  

-Ποια τα μελλοντικά σας σχέδια μουσικά και επαγγελματικά ;

κ. Σπυρος Γκουμας:
Σε λίγες μέρες, μαζί  με τους φίλους μου τους Παραπεταμένους, την Άννυ Λούλου και τον Αριστογείτονα Κότσα,  ετοιμάζουμε μια μουσικοθεατρική παράσταση με θέμα την ζωή και το έργο του Γιώργου Μητσάκη. Έχω αρχίσει σιγά-σιγά να φτιάχνω την ύλη για το 10ο διεθνές, πλέον, σεμινάριο-συνάντηση για το ρεμπέτικο που θα γίνει την τρίτη εβδομάδα του Ιουλίου όπως κάθε καλοκαίρι, έτσι και φέτος, στο Λαογραφικό Μουσείο Μάνου και Αναστασίας Φαλτάϊτς στην Σκύρο.Σε λίγο καιρό θα αρχίσουμε τις πρόβες για την επομένη παρουσίαση που θα είναι έκπληξη. 
Κάπου εδώ θέλω να σε ευχαριστήσω πολύ για την φιλοξενία σου και την πρότασή σου για την συνέντευξη αυτή στο μπλόγκ Memories of the innocent age.

Αντί Επιλόγου

Τελικά μετά την ενδιαφέρουσα συνέντευξη με τον κύριο Γκούμα, κατάλαβα την ιδοιοποιό και καταλυτική δύναμη που διέπει όλους εκείνους τους οργανοπαίχτες και μουσικούς του παλιού καλού ρεμπέτικου.

Η απάντηση είναι απλή και συνάμα τόσο φανερή αφου διαφαινεται εύκολα  από τα λόγια του Σπύρου Γκούμα 
Την μεγάλη αγάπη τους για την μουσική, την παράδοση, τελικά την ίδια τη ζωή,.... έτσι απλά και μοναδικά όπως την βίωσαν και την εξέφρασαν μέσα από τα τραγούδια τους και τις μελωδιες τους,  χωρις κανενα αποτερο σκοπο .
Και αυτη η ιδια ανιδειοτελης αγαπη ειναι εκεινη που κανει τον Σπυρο Γκουμα αξιο συνεχιστη τους!


Popular Posts